De juiste soort stamcel
Het gaat om bloedvormende stamcellen
Bij deze behandeling krijgt een patiënt hematopoëtische stamcellen. Dat zijn cellen die in het beenmerg nieuwe rode bloedcellen, witte bloedcellen en bloedplaatjes kunnen vormen. Het gaat niet om embryonale stamcellen en ook niet om een algemene behandeling die ieder beschadigd orgaan kan herstellen.
Artsen kunnen transplantatie overwegen bij geselecteerde patiënten met bijvoorbeeld leukemie, lymfoom, multipel myeloom, beenmergfalen en enkele ernstige erfelijke bloed- of afweerziekten. Of de behandeling passend is, hangt onder meer af van de precieze ziekte, eerdere behandelingen, leeftijd, conditie, donormogelijkheden en alternatieven.
Twee behandelvormen
Eigen stamcellen of cellen van een donor
Autologe transplantatie
De patiënt krijgt eigen bloedstamcellen terug die eerder zijn verzameld en ingevroren. Deze cellen ondersteunen het herstel van de bloedvorming na een zeer intensieve behandeling.
Allogene transplantatie
De stamcellen komen van een HLA-passende donor. Donorafweercellen kunnen zieke cellen helpen bestrijden, maar kunnen ook gezond weefsel aanvallen.
Stamcellen worden vaak uit het bloed verzameld. In bepaalde situaties komen ze rechtstreeks uit het beenmerg. Het behandelteam kiest de bron en transplantatievorm op basis van de ziekte, de donor en het behandelplan.
Stap voor stap
Van beoordeling tot langdurige opvolging
- 1Medische beoordeling
Het team onderzoekt de ziekte en beoordeelt onder meer hart, longen, infectierisico, medicatie, voeding en algemene conditie. Ook vruchtbaarheid en ondersteuning thuis kunnen aan bod komen.
- 2Verzameling van eigen cellen of keuze van een donor
Bij een donortransplantatie wordt gezocht naar een zo goed mogelijke HLA-overeenkomst. Een passende donor kan familie zijn of via internationale donorbestanden worden gevonden.
- 3Voorbehandeling of conditionering
Chemotherapie, soms met bestraling, bestrijdt ziektecellen en bereidt het lichaam voor op de nieuwe bloedvorming. De intensiteit verschilt per patiënt.
- 4Toediening van de stamcellen
De cellen worden via een infuus of centrale lijn toegediend. Daarna moeten ze het beenmerg bereiken en voldoende nieuwe bloedcellen gaan maken.
- 5Herstel en controles
In de eerste periode zijn bloedwaarden en afweer laag. Ook na ontslag blijven controles, infectiepreventie, vaccinaties en herstel van conditie belangrijk.
Organisatie in België
Gespecialiseerde centra en landelijke registratie
Volgens het Belgian Cancer Registry maken 19 erkende Belgische transplantatiecentra deel uit van de European Society for Blood and Marrow Transplantation. Gegevens over uitgevoerde transplantaties worden opgenomen in de centrale EBMT-databank. Het Belgian Transplant Registry gebruikt deze gegevens om de kwaliteit van de Belgische centra te evalueren en onderzoeksvragen te beantwoorden.
Risico’s en herstel
Waarom de opvolging zo intensief is
De voorbehandeling kan de bloedvorming en afweer tijdelijk sterk onderdrukken. Daardoor ontstaan risico’s op infecties, bloedarmoede en bloedingen. Misselijkheid, vermoeidheid, slijmvliesklachten en orgaanbelasting kunnen eveneens voorkomen. Sommige behandelingen kunnen de vruchtbaarheid beïnvloeden, daarom hoort dit onderwerp vóór de start besproken te worden.
Het moment waarop bloedcellen opnieuw worden aangemaakt is belangrijk, maar betekent niet dat de afweer en conditie al volledig hersteld zijn. Herstel duurt per patiënt verschillend en kan maandenlange opvolging vragen. Volg altijd de persoonlijke instructies van het transplantatieteam bij koorts, benauwdheid, diarree, huidveranderingen of andere nieuwe klachten.
Bespreek dit met het team
Vragen die helpen bij een behandelbesluit
Wat wil de transplantatie in mijn situatie bereiken?
Vraag of het doel genezing, langdurige ziektecontrole of herstel na een intensieve behandeling is, en welke alternatieven bestaan.
Welke cijfers passen bij mijn ziekte en conditie?
Algemene succespercentages zeggen weinig. Vraag naar uitkomsten bij vergelijkbare patiënten en naar risico’s op korte en lange termijn.
Wat vraagt het traject van mij en mijn naasten?
Bespreek opname, afstand tot het ziekenhuis, hygiëne, voeding, werk, mantelzorg, vaccinaties en wie je buiten kantooruren belt.
Twijfel je over het verschil tussen erkende zorg en een commercieel aanbod? Lees dan ook hoe je niet-toegelaten stamceltherapieën herkent.
Veelgestelde vragen
Vier korte antwoorden
Is een stamceltransplantatie een operatie?
De stamcellen worden meestal via een infuus toegediend. Het hele traject is wel intensief door de voorbehandeling, de periode met lage bloedwaarden en het herstel.
Wat is het verschil tussen autoloog en allogeen?
Autoloog betekent dat je eigen eerder verzamelde stamcellen terugkrijgt. Allogeen betekent dat de stamcellen van een passende donor komen.
Hoe lang duurt het herstel?
Dat verschilt sterk. Herstel van bloedwaarden, afweer en conditie verloopt niet even snel. Je behandelteam geeft een persoonlijk controleschema en leefregels.
Kan ik mij rechtstreeks bij een transplantatiecentrum aanmelden?
Een hematoloog beoordeelt eerst of transplantatie medisch passend is. Meestal volgt verwijzing vanuit het behandelende ziekenhuis naar een gespecialiseerd programma.
Bronnen en controle